مراتب مسلّمات فقه

بسیاری از احکام و فروعات در فقه جزو مسلمات محسوب می شوند، ولی با این وجود خود مسلمات هم‌رتبه نیستند. مسلمات فقهی دارای مراتبی هستند که هر یک از این احکام در رتبه‌ای از آن قرار دارد  و آثار آن رتبه بر آن مترتب می شود. برای مثال وجوب نماز اولین رتبه را به خود اختصاص داده است که منکر آن مرتدّ محسوب می شود، و حلّیت متعه در رتبه پایین‌تری قرار گرفته و نشر حرمت به وسیله رضاع هم پایین‌تر از آن دو قرار گرفته است که إفتاء برخلاف آن جایز نیست.[1]  برای مسلّمات فقهی چهار مرتبه وجود دارد که به ترتیب...

ادامه مطلب...

چگونگی برخورد حاکم اسلامی با شورشیان بعد از شورش

در فقه برای مقابله با کسانی که قصد شورش بر حاکم اسلامی(اعم از امام یا نائب ایشان) را دارند، احکامی مقرر شده است که قبل از شورش و بعد از شورش این احکام متفاوت است. در یادداشت پیشین به ادله لزوم ارشاد شورشیان قبل از شورش پرداخته شد، و در این نوشته به نحوه مقابله با شورشیان بعد از عناد و لجاجت آنان و ادله آن پرداخته می شود. مطابق آنچه که از روایات و سیره بدست می‌آید، شورشیان به دو قسم تقسیم می‌شوند؛ قسم اول آنهایی هستند که داراي تشکیلات سازمان یافته و پشتوانه و مرکزیّت و عقبـه می‌باشـند. بر امام و...

ادامه مطلب...

عرق جنب از حرام؛ طهارت یا نجاست؟

شستن لباسی که عرق جنب از حلال به آن اصابت نموده است واجب نیست، چرا که از یک سو اصالة الطهارة جاری است و از سوی دیگر، برخی از روایات بر این حکم دلالت دارد. از جمله در حسنه ابی اسامه درباره وظیفه کسی سؤال می‌شود که در هنگام جنابت، در لباسش عرق می‌کند و یا با همسرش همبستر می‌شود، در حالی که او جنب یا حائض است و عرق بدن او به لباسش می‌خورد؛ امام صادق علیه‌السلام در پاسخ می‌فرمایند: «در تمام اینها چیزی لازم نیست».[1] البته شیخ در نهایه به واسطه برخی از اخبار، اجتناب از چنین عرقی را...

تفاوت وضوی اضطراری و وضوی تقیّه‌ای

وضو گرفتن احکام و شرایط خاص خود را دارد که در منابع فقهی بدان اشاره شده است[1] . اما در فرض وجود قدرت بر وضوی کامل، در دو صورت می‌توان وضو را با شکل دیگری گرفت: یکی حالت اضطرار و دیگری حالت تقیه. برای نمونه کسی که مضطرّ است می‌تواند بخشی از دست خود را به صورت جبیره‌ای بشوید، و یا کسی که تقیه می‌کند دست‌ها را مانند اهل سنت بشوید. اما تفاوت این دو نوع وضو در چیست؟ احتمال اول: تقیه اوسع از اضطرار وضوی عذری که موجب ایجاد اضطرار می‌شود در صورتی ممکن است که امکان وضو به...

تنازع زوجین در مهریه

اختلاف در اصل مهر قبل از دخول[1] درباره مهریه در عقد نکاح دائم، ممکن است اختلافاتی بروز کند. از جمله این اختلافات، اختلاف در اصل مهر است. در ادامه به بررسی این موضوع خواهیم پرداخت:   مقصود از اصل مهر محقق در شرایع می‌فرماید در صورتی که زن و شوهر در اصل مهر اختلاف کردند، قول، قول شوهر است، به شرط آنکه قسم بخورد.[2] اما بحث در این است که منظور از «اصل مهر» چیست؟ محقق حلّی اولین فقیهی بوده است که در دو کتاب «شرایع» و «نافع»[3] از چنین اصطلاحی استفاده کرده است. پیش از ایشان، شیخ در...